Çin Sarayını Basan Kırk Türk

27 Mart 630 tarihinde Doğu Göktürk
Kağanı  Çin ile yaptığı savaşta esir düşmüş ve Göktürkler Çin esareti altına girmişti. Bu olaydan bir yıl önce Tölis Kağan namında bir Göktürk, kardeşiyle birlikte Çin’deki Tang hanedanına sığındı.[1] Kardeşinin adı Kürşad’dı (Çin kaynaklarında Chieh-she-shuai).

Çinli Tang hanedanı, Türkleri öldürmeyip kontrolleri altında tutarak kullanıyor, onları Çinli prenseslerle evlendiriyorlardı. Birçok Türk beyi bu şekilde Çinlileşti. Kürşad da Tang imparatorunun saray muhâfız kıtası subaylığına atandı[2]. Kendisine orta generallik verildi. Ancak o asimile olmayarak Çin esaretinden kurtulacağı bekliyordu.

Kürşad, ağabeyi ile bir anlaşmazlık içine girince İmparator Tai Tsung, Kürşad’ı önemsemez oldu ve rütbesi uzun süre yükselmedi.

13 Mayıs 639’da İmparator Tai Tsung, yaz sarayı olan Chiu-ch'eng Sarayı’na geldi. Kürşad ise bu sırada Türk devletini diriltmek için Göktürk yoldaşlarından kırk (39 veya 40 küsür) kişi ile anlaşarak İmparatora suikast planı yaptı. 40 Türk, sarayı ele geçirip baş şehre hâkim olmayı düşünüyorlardı. Böylece bağımsızlıklarını sağlamak için Çinlileri zorlayabileceklerdi. İmparator bazı geceler saraydan dışarı çıkıp geziniyordu. Saraydan dışarı çıkanların açık bıraktığı kapıları da kullanarak İmparatora yaklaşmayı düşündüler. Ancak o gece şiddetli rüzgar ve sağanak yağmur baş gösterdi. Ne imparator dışarı çıktı, ne de başka biri. Bekleyiş uzadıkça şafak yaklaşıyor, planın gerçekleşme ihtimali azalıyordu. Kürşad daha fazla bekleyemeyerek arkadaşlarına harekete geçme emri verdi. Doğruca saraya hücum eden Kürşad ve yoldaşları, dört katlı surları aştıktan sonra ok atarak onlarca muhafızı öldürdüler. Onlarcasını da kılıçtan geçirdiler. Saraf muhafızlarına üstünlük sağladılar ise de dışarıdan sevk edilen orduyla başa çıkamadılar. Bir kısmı burada öldü, Kürşad ve yanında kalan diğer Göktürkler ise İmparatorun ahırından seçme atları kaçırarak Vey Irmağı’na doğru ilerlediler.Amaçları Ötüken’e ulaşmaktı. Ancak fırtına ve sel, köprüleri de yıkıp götürmüştü. Irmak kenarında Çin ordusuyla tekrar karşılaşan Kürşad ve yoldaşları, kanlarının son damlasına kadar çarpışarak "uçmağa vardılar" (öldüler).[3]

Kürşad ihtilâli başarısız olmuştu ancak, Çin esaretindeki Türk milletinin bağımsızlık ateşini de yeniden yakmıştı. Kürşad’dan sonra Çin’de Türk isyanları bitmek bilmedi. İmparator, çeşitli eyaletlerde oturan Göktürklerin Sarı Irmak'ın kuzeyine götürülmesine ve orada surlar inşa ederek uzun süre sınır kalelerinin muhafaza edilmesine dair ferman çıkardı.

Nihayet, 680 yılında Aşina soyundan gelen Kutluk Kağan’ın, akıl hocası Bilge Tonyukuk ile birlikte Çin'e karşı yaptığı isyan başarılı oldu. 681 yılında "On yedi arkadaşı" ile birlikte Göktürk Kağanlığı’nı yeniden kurmak için teşebbüse geçti. Kutluk az zamanda, Ötüken başkent olmak üzere, Kağanlığı örgütledi. Böylece II.Göktürk Kağanlığı (Kutluk Devleti) kurulmuş oldu.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

8 yorum:

Aslında Kürşad, Hüseyin Nihal ATSIZ'ın "Bozkurtlar Diriliyor" adlı kitabında adı geçen bir roman kahramanıdır. ATSIZ'ın bu kahramanı yaratırken esinlendiği kişiyse Çin kaynaklarına göre adı Chieh-she-shuai olan ve son Doğu Göktürk Kağanı, İllig Kağan'ın yeğeni olan şahıstır. Bu ismin tam Türkçe çevirisi daha yapılamamıştır. Saraya yapılan baskınıysa romandaki gibi kırk kişiyle değil on iki kişiyle yapmıştır.

Chieh-she-shuai isminin Türkçe'de bir karşılığı olmadığı için ifade kolaylığı olarak, Nihal Atsız'ın edebiyatımıza kazandırdığı isim olan Kürşad'ı kullandık. Sayı olarak ise 3.dipnottaki Yeni Tang kitabı, Cilt 195'de zikredilen "40 küsür" ibaresini dikkate aldık.

Hacettepe Üniversitesi Öğretim Görevlisi olan Erkin EKREM'in Orta Asya Türk Tarihine ilişkin çok iyi çalışmaları var. Ulaşabilirseniz memnuniyetle yardımcı olabilir. Bu konuya da değinmişti zannedersem.

Bu yorum yazar tarafından silindi.
Bu yorum yazar tarafından silindi.

Türk İlteriş Kutluk, 680 yılında 17 arkadaşı ile birlikte dağa çıktılar. İsyan başladı. 681 yılında İkinci Göktürk Devleti'ni kurdular. Yanında kardeşi Türk Bögi Kapağan ve veziri Türk Bilge Tonyukuk vardı. Bunlar isyandan bir süre sonra Kutluk'a katılmıştıılar. Yukarıdaki yanlışlık bu yorumla düzeltilir. Kimsenin Türk tarihini tahrif etme hakkı yoktur, olamaz da.. Kürşat olayı doğrudur, 639 yılında meydana gelmiştir. Çin kaynaklarında Chieh-she-shuai olarak geçer, gerçek adı bilinmez.

Arkadaşlar bu konuda geniş araştırma yaptığım için paylaşayım. Olay Kürşad ya da çin kaynaklarındaki adıyla Ashina Chiesheshay ve yanındaki 40 kişi ile 639 yılının yazında-kimi kaynaklar 19 mayıs kimisi ise ağustos ayı diyor- Çin'in Changan daki Tang hanedanı imparatorluk sarayını basması hadisesidir.Bu baskın imparator Taizong-Li shimin in saraya gelen prensini karşılaması sırasında yapılmak istenir ama çin imparatoru prensi sarayın avlusunda karşılamaya karar verince Kürşad baskını doğrudan saraya yapar.Ve normalde 3 tane labirent gibi koridoru olan saray girişini kolayca geçerler.Devamında çok kanlı çarpışma olur.Saray muhafızları 1500-2000 kadar seçkin askerden oluşur.Bu bile Kürşad ve arkadaşalrının başarısını gösterir zira bu baskınla baş etmek için dışarıdan takviye kuvvet gelir. Bu kitaplar dolusu yazıya konu olacak baskını kısaca özetlemeye çalıştım. Saygılarımla
Barış Bozkurt

Bu yorum bir blog yöneticisi tarafından silindi.

Yorum Gönder