Fatih Zehirlendi Mi?

Fatih Sultan Mehmed'in vefat nedeni bugün hala çok tartışılan bir husustur. Aslında vefat nedeni tüm kaynaklarda nikris hastalığı olarak zikredilir. Fatih, son seferine çıktığında hastalıkla boğuşuyordu. Sancıları gittikçe artan padişah, 3 Mayıs1481'de Tekfur Çayırı isimli mevkiide hayata gözlerini yumdu.

Dönemin Kaynakları Ne Diyor?

 Kemalpaşazâde:
"Amma dest-i takdir pençe-i tedbirin bozmuş ve ayak zahmetiyle huzurun uçmuştu; ol sebepten uzak yere azmedemezdi. Nikris zahmeti ki atalarından intikal (genetik) bir hastalıktı. Son demlerinde kendisini ciddi olarak rahatsız etmeye başlamıştı."[1]

Tursun Bey:
"Karşıya göçmek ve denizi geçmek esnasında eski hastalığın depreşmesi sebebi ile incinip ansızın bir ah çekti. Otağ-ı hümayunu geldi. Tekfur Çayırı'na kuruldu. Padişahın bünyesinin zayıflığı, ona vaktinin geldiğini hatırlattı...Dünya malını ve saltanatını bırakarak, mübarek ruhu Allah'a kavuştu."[2]
Hoca Sadeddin Efendi:
"Sefer için Üsküdar yakasına geçtiği günlerde vücudunda bir kırgınlık oldu fakat, buna rağmen sefere koyuldu. Tekfur Çayırı'na gelip konduğu gün hali iyice sarsılmış, ağrıları da epeyce artmıştı. Yaşamdan kalan son ve kısa an içinde, kandildeki yağ tükenmek üzere iken, kelime-i şehadet getirmekle zamanını geçiriyordu...Devlet güneşi sönüp batmıştı."[3]

Aşıkpaşazâde:
"Ölümüne sebep ayağında zahmeti var idi. Hekimler tedaviden aciz kaldılar. Nihayet hakimler bir araya toplandılar. İttifak ettiler, ayağından kan aldılar. Hastalığı daha da arttı. Sonra şarab-ı fariğ (rahatlatıcı şurup) içirdiler. Nihayet Hakk'ın rahmetine kavuştu" der ve şu dizeleri ekler:
Tabipler şerbeti kim verdi Hana
O Han içti şarabı kana kana
Ciğerin doğradı şerbet o Hanın
Hemin-dem zari etti yana yana
Dedi niçün bana kıydı tabipler
Boyadılar ciğeri canı kana
İsabet etmedi tabip şarabı
Timarı kamu vardı ziyana
Tabipler Hana çok taksirlik etti
Budur doğru kavil (söz) düşma gümâna (umuda)
Dua et Aışıkı bu Han hakkında
Ki nur-ı rahmete canı boyâna
[4]
İşte Aşıkpaşazâde'nin bu son dizesindeki, "dedi niçün kıydı bana tabipler" ifadesi "Fatih zehirlendi mi?" sorusunu akıllara getirmiştir. Fatih'in zehirlendiği iddiasını ilk defa Franz Babinger Aşıkpaşazâde'nin yukarıdaki dizelerine dayanarak ortaya attı [5]. Daha sonra Babinger'in bu iddiasına dayanan tarihçiler Fatih'in katili olarak Şehzade Bayezid ve Yahudi muhtedisi Hekimbaşı Yakup Paşa'yı şüpheli gördüler. Fatih'in ölümünden sonra Yakup Paşa'nın yeniçeriler tarafından öldürülmesini de buna delil gösterdiler.

Ancak Aşıkpaşazâde, yazdığı dizelerden önce "Ölümüne sebep ayağında zahmeti vardı" demekte ve hastalığının eskiden beri var olduğunu belirtmektedir. Tursun Bey de sultanın hastalığının önceden var olduğunu "eski hastalığın depreşmesi sebebi ile incinip ansızın bir ah çekti" sözleriyle ifade eder. Padişahın "niçün kıydı bana tabipler" demesi ise, kendisine şüpheli bir ilaç verildiği imasını sezdirse de, aslında tabiplerin yaptığı tedavilerin işe yaramamasının sonucu olan bir sitemdir. 

Yakup Paşa'nın şüpheli duruma düşmesi yine Franz Babinger'in yorumunun ürünüdür. Fatih'in neredeyse tahta çıkışından beri yanında bulunan Yakup Paşa'nın Venedikliler tarafından para ile kandırıldığı savunulmaktadır. Ancak, Avrupa'nın en güçlü devletlerinden birinde bir hekimbaşının paraya ne kadar ihtiyacı olacağı, makamını ve canını neden riske atacağı konusu tartışmaya açıktır. Ayrıca Fatih'in hastalığına ilk müdehaleyi İranlı tabip Lari yapmış, o başarı sağlayamayınca bir toplantı yapılarak ortak bir tedavi yapılmıştır.


Yakup Paşa'nın Fatih'in ölümünden sonra öldürülme sebebi de, sultanın ölümünden hemen sonra başlayan Bayezid-Cem mücadelesiyle ilgilidir. Başhekim Yakup Paşa Fatih'in ölümünü sakladığı suçlaması ve Cem taraftarı olduğu şüphesiyle öldürülmüştür.


[1] İbn-Kemal, VII Defter, s.545
[2] Tursun Bey, s.183-184
[3] Hoca Sadeddin, c.3, s.177-178
[4] Aşıkpaşazâde, s.219.
[5] Babinger, Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı, s.347.

Kaynak: Prof. Dr. Ahmet Şimşirgil, Kayı II, İstanbul 2011

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

0 yorum:

Yorum Gönder