Rus Çarı Petro Deli Miydi?

Rus Çarı I.Petro, diğer adıyla I.Pyotr Aleksiyeviç,1682 yılında tahta geçtiğinde Rusya uluslararası sahada etkinliği olmayan, sıradan bir devletti. Onun zamanında Rusya'da isabetli reformlar yapıldı ve Rusya büyük bir devlet olma özelliği kazandı. Petro, tüm dünyada "Büyük Petro" olarak tanınırken, ülkemizde "Deli Petro" olarak ün salmıştır.

Rus Çağdaşlaşmasını Sağladı
Petro iktidarı ele almadan önce, Flemenkçe, Almanca ve Latince dillerini öğrenerek ülkesine gelen Avrupalılar'dan uygarlıkları hakkında bilgiler toplamıştı. Tahta geçtikten sonra da araştırmalarına devam eden Petro, 1697'de 200 kişilik bir topluluğun arasına karışarak Avrupa'ya gitti. Almanya ve Hollanda'yı gezdi. Amsterdam ve Zaandam tersanelerinde işçi kılığında çalışarak önemli bilgiler edindi. Rus takvimini düzenleyerek Avrupa takvimiyle uygun hale getirdi. Slav alfabesini modernleştirdi. İlk Rus gazetesi olan Vedemosti'yi yayınlattı. Eğitim sistemini laikleştirerek kiliseyi bir devlet dairesi haline getirdi. Avrupa'ya öğrenciler gönderdi. Batı dillerinde yayımlanan eserleri Rusça'ya çevirtti.Moskova'nın yerini alacak St.Petersburg şehrini kurdu.



" Büyük Petro, Avrupa'yı gören, orada yaşayan, ilim ve fenni orada öğrenen bir adamdı. Bizimkilerin böyle bir gezme ve görme imkanı olmadığından  tecrübesizliklerimiz oldu. "
                                                                                                      Ahmet Cevdet Paşa
Petersburg'daki Petro Heykeli
Rus Düzenli Ordusunu ve Donanmasını Kurdu
 
I.Petro'dan önce Rusya'nın düzenli bir ordusu yoktu. Rus ordusu soyluların beslediği askerler, Kazaklar (Cossack), Strelitz muhafızları ve yabancı paralı askerlerden oluşuyordu. Petro, askerliği zorunlu hale getirerek paralı askerlere duyulan ihtiyacı ortadan kaldırdı. Ateşli silah kullanımını yaygınlaştırdı. Kara ordusunun ve donanmanın eğitimini sağlayacak akademiler kurdu. Kendisinden önce Rusya'nın Baltık Denizi'nde ve Karadeniz'de limanı olmadığı için donanması da yoktu. O, ilk Rus donanmasını kurarak Rusya'yı denizlerde bir güç haline getirdi. Yapılacak yeniliklere engel olan Strelitz askerlerini ortadan kaldırdı.

Rus Ekonomisini Canlandırdı

Petro tahta geçtiğinde Rusya'nın ekonomisi kötü durumdaydı. Bu durum üzerine Petro, geniş çaplı reformlar uyguladı. Sanayinin gelişmesine çalışarak lonca sistemini geliştirdi. Önemli sanayi sektörlerini devlet tekeline alarak yeni sektörlerin doğmasını da sağladı. Tahta çıktığında piyasada 21 olan mal çeşidi öldüğünde 200'e çıkmıştı. Ülkesinin dış ticaret hacmini yedi kat arttırdı, toprak mülkiyetini düzenledi.

Peki Neden Deli Denildi?

Günümüzde Petro'dan "Deli Petro" olarak bahsediyoruz. Osmanlı kaynakları kendisinden "Koca Petro" ve "Akbıyık Petro" olarak bahsederlerdi. Bazı tarihçiler davranışlarına bakarak Petro'nun deli olduğu yorumunu yapmış olsalar da yaptığı akıllı reformlar onun bir deli olamayacağını kanıtlar nitelikte. Dünyada "Büyük Petro" olarak tanınan  Çar I.Pyotr Aleksiyeviç'in bizde sonraları "Deli" olarak anılması muhtemelen küçümseme amaçlıydı. Ancak "Deli" kelimesinin Petro'nun gözü karalığını ifade etmesi de muhtemeldir.

Kaynak: Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorluğu, s.394-396

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

1 yorum:

Deli denmesinin sebebi reformlarına delicesine bağlı olmasıdır. Sarayda sakal bırakmayı yasaklamıştır ve bırakmaya devam edenleri saçlarından tutup sakallarını kendi kesmiştir mesela.

Yorum Gönder