Türk Dalaşı: Çaldıran Savaşı


Osmanlılar ve Safeviler… Türk dünyasının iki büyük devleti. Bu iki devletin arasında ne ulus, ne din ayrımı vardı. Bu iki devlet, çoğu İslam devletinde olduğu gibi iktidar ve mezhep savaşı içindeydiler. Savaşmaları ne mezhep sorununu çözdü, ne iktidar sorununu. Kazançlı çıkan Büyük Petro ve torunları oldu.  Sonra onun devleti de yıkıldı. Onun toprakları birçok devletin oldu.

           Sekümname'de Çaldıran Savaşı (1525)

Safevi Devleti 1501 yılında kurulduğunda Osmanlı dünyanın en büyük devleti olmuş, büyük topraklara sahip olmuştu. Ancak Fatih’in ölümüyle birlikte fetih hareketleri gerek Cem Sultan sorunundan dolayı gerek II. Bayezid’in fetihlerle pek ilgilenmeyişinden dolayı yavaşlamıştı.



Doğu Anadolu’da ise bu sıralarda anneden Uzun Hasan’ın torunu, baba tarafından Safevi Tarikatı’nın önderi Safiyüddin İshak’ın altıncı göbekten torunu İsmail daha 13-14 yaşlarında tarikatın başına geçmişti. Tarikat zamanla güçlendi. Anadolu’dan gelen Türkmenlerin de desteğiyle Akkoyunlu devletini yıktı.

Uzun Hasan
Akkoyunlular yıkılmıştı. Ancak toprakları ve Kerbela’dan beri süregelen koskoca bir mezhep sorunu vardı. Bu sorun için savaşmaksa bu iki kardeş halka düşmüştü. Ancak ne mezhep sorunu çözüldü ne başka bir şey.
Şah İsmail devleti kurduğunda Şii Türkmenlerin hepsi İran’a gitmemişlerdi. Bir bölümü de Anadolu’da kalmıştı. Şah İsmail’in halifelerinden Şahkulu bu Türkmenlerin birçoğunu kendi yanına çekerek Anadolu’da büyük bir ayaklanma başlattı. Sonuçta ayaklanma bastırıldı Şahkulu idam edildi.

Şah İsmail

Şah İsmail her yere adamlarını gönderip propagandalar yapıyordu. Mehmet Han oğlu Bayezid Han oğlu Şehzade Selim ise birçok kez Şah’a karşı seferler düzenlemişti. Ancak kendisi babasınca azarlandı. Birçok kez babasını uyardı. Babasının onu pek dinlememesi üzerine babasına karşı bir ayaklanma başlattı. Babasıyla yaptığı savaşı kazanamadı. Ancak yeniçeriler ondan çok etkilendiler ve ona Yavuz unvanını verdiler.  II. Bayezid’ce Şehzade Ahmet’in İstanbul’a çağırılması üzerine ayaklandılar ve Selim’in başa geçmesini istediler. Selim İstanbul’a çağırıldı ve babası tahtı ona bıraktı.(1512)

8 yıllık hakanlığı süresince kılıcını neredeyse kınına hiç sokmayacak olan bu hırçın adam kardeşlerini ortadan kaldırdıktan sonra ilk iş olarak kendisinden 17 yaş küçük olan Şah İsmail’in üzerine yürüdü.

Yavuz Sultan Selim
Uzun süren yolculuklar, ordu içinde birkaç kez çıkan ayaklanmadan sonra iki ordu Çaldıran Ovası’nda karşı karşıya geldi. (1514)

Yavuz akıllıca manevraları, elindeki büyük toplar, tüfekli askerleri ile Safeviler karşısında büyük bir zafer kazanmıştı. Şah ise yaralanmış, karısı Taçlı Bihrûze Begüm’ü ve tahtını savaş meydanında bırakıp kaçmıştı.

Savaştan sonra ise Selim Tebriz’e girdi, İsmail Erdebil’e kaçtı.

Bütün Azerbaycan Selim’in olmuştu. O Azerbaycan’la yetinmedi. İran’ı da tümüyle almak istiyordu. Ancak kış gelmiş ve Çaldıran’da Safevilerce yıpratılmış olan askerler İstanbul’a dönmek için ayaklanma çıkarmışlardı. Selim İstanbul’a dönmek zorunda kaldı. İran onun aklından asla çıkmamıştı. Mısır’dan döndüğünde İran üstüne yeniden yürümek istedi. Ancak askerlerin yine istememeleri üzerine bu seferi yapamadı.

Şah ise bir süre sonra Tebriz’i geri aldı. Daha 37 yaşındayken iç kanamadan dolayı öldü. Yerine oğlu Tahmasb 10 yaşında tahta geçti.(1524)

Sonuçta mezhep sorunu gibi sorunlar çözülmedi tam tersine Yavuz’un 40 bin Şii Türkmen’i öldürttüğü gibi iddialar ortaya atıldı.

Toprak ve ekonomi bakımından ise Osmanlı karlı çıktı. İpek Yolunun Tebriz-Bursa ve Tebriz Halep bölümlerini ele geçirdi.


Kaynaklar:
Erhan Afyoncu, 1000 soruda Osmanlı İmparatorluğu
Padişahlar Atlası-Bir Zamanlar Osmanlı

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

0 yorum:

Yorum Gönder