İttihat ve Terakki'nin Müspet İşleri

Enver,Celal,Talat Paşalar
1908-1918 arasında  Türkiye’nin kaderine hakim olan İttihat ve Terakki Partisi, üyelerinin bütün iyi niyet ve vatanseverliklerine karşın, ülkenin büyük bir felakete sürüklenmesine yol açtı. Samimi ve dinamik bir unsur olmalarına rağmen tecrübesizlikleri, İttihat ve Terakki’yi tarihin sayfalarına büyük felaketlerin sorumlusu olarak geçirmişti. Ancak bu on yıllık iktidarları süresince, her ne kadar çöküşe doğru sürüklenilse de III.Selim, II.Mahmud ve II.Abdülhamid’den gelen yenileşme dalgası üst boyutlara ulaşmış, Cumhuriyet ile de daha farklı boyutlarda doruğa ulaşmıştı. İttihat ve Terakki Partisi, Osmanlı İmparatorluğu yıkılırken yaptığı bazı müspet işler ile Cumhuriyetin temellerine katkıda bulunmuştu.

İttihat ve Terakki’nin Müspet (Olumlu) İşleri
·         Milli konularda hassasiyet gösterilmiş, II.Meşrutiyet’in ilan günü olan 23 Temmuz 1908 tarihi ilk milli bayram olarak kutlanmıştır. Ayrıca İstanbul’un fethi de 1910 yılında ilk defa kutlanmıştı. [1] 1914 yılında tekrar gündeme gelen Fetih kutlamaları ise 100 binden fazla insanın sokaklara dökülülüp Ayasofya ile Fatih Camileri etrafında toplanmalarına sahne oldu.[2]

·         Trablusgarp ve Balkan savaşları sonucunda halkın üzerindeki manevi yılgınlığa karşılık toplumu ayakta tutacak milli ve manevi değerler ön plana çıkarıldı. 1913 yılında Osmanlı Devleti’nin kuruluş günü olarak kabul edilen 30 Aralık günü, - sembolik bir tarih olmasına rağmen- İstanbul’da yüksekokul öğrencileri tarafından kutlanmıştı.[3]

·         1908-1918 yılları arasında bazı önemli hukuki düzenlemeler yapıldı. İçtimaat-ı Umumiye (toplantı), Matbuat (Basın), Tatil-i Eşgal (grev) ve Cemiyetler kanunları çıkarıldı ve bunların çoğu Cumhuriyet’e intikal etti (Örneğin; 1913’te çıkarılan Tedrisat-ı İptidaiye Muvakkatı [Geçici İlköğretim Yasası] bazı düzenlemeler ile birlikte 1960’a kadar uygulanmıştır).[4]

·         Bu sırada eski düzenin tasfiyesi ve yeni düzenin güçlendirilmesine de çalışılıyordu. Bu bağlamda padişah emlakinin devlete mal edilmesi, saray personeline kısıntı, bürokrasiye tasfiye, yüksek maaşlara kesinti, saray ve hanedan ödeneklerinin azaltılması, alaylı subayların ordudan çıkarılması, şahsi hukuk davalarına şer’iye mahkemeleri yerine ‘laik’ Nizamiye Mahkemelerinde bakılması gibi uygulamalar getirilmiştir. Bunların yapılmasındaki temel amaç, çağdaş bir devletin temellerini atmaktı.[5]

·         Aynı dönemde, evlenme ve boşanmada kadının durumunu iyileştiren düzenlemeler ve hatta çok eşliliğe karşı alınan önlemler vardır.II.Meşrutiyet dönemi kadınlarının öğrenim ve kamu hizmetlerine girmeleri konusunda olumlu kazançlar sağlanmıştır. Kız öğrencilerin Darülfünun’a girerek yükseköğrenim alabilmeleri bu dönemde mümkün kılınmıştır.[6]

II.Meşrutiyet Kutlamaları
·         Taşradaki köylünün yerel güçlerin baskısından korunması için güvenilir yöneticiler atanarak yetkiler valilerin elinde toplandı. Böylece merkezi devlet örgütünün toplum üzerindeki hakimiyeti sağlandı. Bu çalışmalar Milli Mücadele yıllarında ulusal güçlerin örgütlenmesinde katkı sağladı.[7]

·         Bu dönemde, Türkler arasında ekonomik faaliyetlerin önemini kavratıcı bir takım konferanslar düzenlendi ve basında geniş yer verilerek halkın bilinçlendirilmesi ve özendirilmesi sağlandı. Pek çok ulusal banka ve ortaklık kuruldu. Sanayi Teşvik Kanunu ile ekonomik faaliyetler düzenlendi. Köylünün maddi durumu hakkında yasal düzenlemeler yapıldı. Milli iktisat anlayışı benimsendi ve bunun da bir sonucu olarak 1914 yılında Kapitülasyonlar tek taraflı olarak kaldırıldı. Uygulamaların sonucunda 1917’de Türklerin hakim olduğu bir milli ekonomi doğmuş ve kısmen Türk burjuvazisi oluşmuştu. İstiklal mücadelesi ve milli devlet süreci de önemli ölçüde bu toplumsal tabana oturacaktır.[8]


[1] Prof.Dr.Cemil Öztürk, İmparatorluktan Ulus Devlete Türk İnkılap Tarihi, İstanbul 2011, s.70
[2] Prof.Dr.Vahdeddin Engin, “11 Haziran 1914 İstanbul’da Müstesna Bir Gün”, Popüler Tarih, Mayıs 2003, s.64-68
[3] Mesut Çapa, “Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Yıldönümü Kutlamaları (1913-1922)”, Uluslar arası Osmanlı Tarihi Sempozyumu Bildirileri, İzmir 1999, s.562.
[4] Prof.Dr.Cemil Öztürk, İmparatorluktan Ulus Devlete Türk İnkılap Tarihi, İstanbul 2011, s.71
[5]A.g.e, s.71-72
[6] A.g.e, s.72
[7] A.g.e
[8] B.Tanör, a.g.e, s.212-216

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

0 yorum:

Yorum Gönder