Osmanlı'da Uc Beyleri

Hünername'de bir akıncı beyi
Osmanlı'da 1300-1389 arası dönemde, İslamî gaza anlayışı egemen olup, Bizans ve yerel Balkan devletlerine karşı mücadele ve yayılma dönemidir. Osman Gazi ve Orhan Gazi dönemlerinde gaza anlayışı devlet siyasetine yön verir. İslamiyeti, daha doğrusu İslami Devlet egemenliğini yayma, devlet ve toplumu harekete geçiren bir çeşit anlayıştır. Gaza savaşları iki aşamada gerçekleşir: Hıristiyan ülkelere karşı hiç kesilmeyen mücadele, sınırda uc (serhad) beyleri tarafından sürekli devam ettirilir. Ertuğrul ve Osman Beyler böyle uc beyleri idilier. Uc beyleri sınırdaki Türkmenler ve İslam ülkelerinden gaza için gelen her çeşit elemanı, "garib"leri akıncı olarak örgütler. Bunların sembolü kızıl-börk, kızıl bayraktır.

Merkezî devlet, ucların gerisinde art bölgede, kendi İslâmî devlet düzenini uygular, ülke darülislam kurumları altında tipik İslam memleketi haline gelir. Uclardan farklı olarak darülislamda valiler,kadılar,sultanın mutlak otoritesini temsil ederler.

Uc beyleri,merkezî idareden oldukça bağımsız durumdadırlar. Devlet hazinesinden değil, gaza akınlarından elde ettikleri gelirlerle geçinirler; gaza-akıncı beyliği babadan oğula tecelli eder. Onlar, sınırda devlet sorumluluğu dışında akınlar örgütleyebilir, hatta komşu Hıristiyan devletler ile anlaşma yapabilir, haraç alabilirler.

Kösedağ Savaşı'ndan Sonra Anadolu'daki Beylikler
1352 yılında Balkan fetihlerinde uc beyleri oldukça ilerlemişlerdir.Anadolu'dan akıp gelen göçmen Yörüklerden akıncı alırlar, onları korurlar. Balkanlarda Evrenosoğulları, Mihaloğulları, Malkoçoğulları, Paşa-Yiğit oğulları, Turahan oğulları bu uc beylerinin başlıcaları idi. Kendi uc sancaklarında özerk sayılırlardı.

Nitekim I.Murad,Haçlı ordularının Balkanlar'ı istilasında uc beylerine güvenemiyordu. Onların, kendi çıkarları için Balkanlar'da ayrı beylikler kurması ihtimalide vardı. Bu nedenle I.Murad, saltanatının ilk yıllarında Sazlıdere'de Doğu Roma'ya (Bizans'a) karşı galip gelerek Edirne'yi fethetti ve burada bir saray yaptırdı. İkinci bir devlet merkezi kurdu. Büyük seferler için kendine yakın kişileri komutan seçti. Örneğin, Serez ve Selanik kuşatmaları için kendisi Edirne Sarayı'nda oturdu ve veziriazamı Çandarlı Halil'i kuşatmalara başkomutan olarak gönderdi. Sultanın şahsına bağlı Yeniçeri ordusu I.Murad döneminde (1363) kuruldu.




Kaynak:Halil İnalcık,Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı:Devlet-Kanun-Diplomasi,s.111,112

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

0 yorum:

Yorum Gönder