Efsaneleri Yıkan Kitap: “Sahte Mesih”

ERhan Afyoncu, Sahte Mesih“Sahte Mesih: Osmanlı Belgeleri Işığında Dönmeliğin Kurucusu Sabatay Sevi ve Yahudiler" isimli kitap, konusunda türetilen tüm şehir efsanelerini yıkmaya aday. Erhan Afyoncu imzasıyla, Yeditepe Yayınevi'nden Haziran 2013'te çıkan kitap, 17'nci yüzyılın ikinci yarısında mesihlik iddiasında bulunan bir Yahudiyi; Sabatay Sevi'yi konu alıyor. Kitabı benzerlerinden ayırt eden en önemli özelliği; ilk kez Osmanlı arşivlerinden ciddi anlamda faydalanılarak vücuda getirilmiş olması.

Sabatay Sevi

Sevi, Müslüman kıyafetleriyle.
31 Mayıs 1665'ten itibaren kendisini "Mesih" ilan eden Sabatay Sevi, dünyanın dört bir yanındaki Yahudilerin ilgisini çekmeyi başararak İstanbul, Kudüs ve İzmir gibi şehirlerde faaliyette bulunmuştu. Mesihlerinin kendilerini Filistin'e götüreceğine inanan Yahudiler göç hazırlıklarına başlamışlardı ancak, bir süre sonra ortalık karışıp olaylar Osmanlı yöneticilerinin kulağına gidince, Sabatay Sevi yakalanmıştı. Osmanlılar ona "mucizeni görelim, çırılçıplak soyunarak okçuların karşısına geç, eğer ok işlemezse mesihliğin kabul olunacak" dediler. Bunun üzerine Sevi, tövbe ederek Müslüman oldu. Aziz Mehmet Efendi adını aldıktan sonra ise gizliden gizliye "mesihlik" faaliyetlerini sürdürdü. Onu takip eden müritlerinin bir kısmı Müslümanlaştı, bir kısmı ise yolundan gitmeye bugün bile devam ediyor.

Efsaneler Yıkıldı, Yanlışlar Düzeltildi

Afyoncu, kitabının önsözünde, Türkiye'nin son yıllarında ortaya çıkan "dönmelik" eksenindeki şehir efsanelerine, herkese "Yahudi dönmesi ve Sabataycı" yakıştırmasının yapılmasına ve bu işin artık bir çılgınlık halini aldığına dikkat çekiyor. Osmanlı arşivlerini çok iyi bilen akademisyen, "Arşivlerdeki Sabatay Sevi'yle ilgili tüm belgeler yok edildi" iddiasını, bulduğu onlarca belgeyle çürütüyor. 

"1984’te İstanbul’a geldiğimde ‘Türkiye’yi dönmeler yönetir’ gibi sözler duymaya başlamıştım. Zaman içinde okudukça bu konuda büyük bir paranoyanın döndüğüne şahit oldum. Bunun en çarpıcı örneği ‘Türkiye’de 1 buçuk milyon dönme vardır’ iddiasıydı. Bunun aslı astarı yok. Dönmeler 19. yüzyılda Selanik’te İngiliz Konsolosluğu’nda raporlarına göre 5 bin kişi. “Sabataycılar o kadar kuvvetli ki Sabatay Sevi ile ilgili arşivlerde belge yok, hepsini yok ettiler.” deniyordu. Bunun böyle olmadığını ortaya çıkarmak bir tarihçinin namus borcuydu. Özellikle benim ilgi alanım olmamasına rağmen Osmanlı tarihçiliği namus borcu olduğu için araştırma yaptım."
                                                                      Afyoncu'nun Zaman Gazetesi'ne verdiği Röportajdan, 30.06.2013

Daha önce bu konuda Gershom Scholem (1897-1982) tarafından kaleme alınan "Sabetay Sevi: Mistik Mesih" adlı eser ise, bu alandaki en önemli çalışma olmasına karşın, Osmanlı coğrafyasında geçen bir hayatı Osmanlı arşivlerinden faydalanamadan yazdığı için eksik kalmaktadır. İşte Afyoncu'nun bu eseri, konudaki büyük boşluğu da doldurmaya aday görünüyor. 

Olayların geçtiği dönemde yazılan kaynak eserlerden (Kömirciyan, Croix, Rycaut) de faydalanan yazar, modern araştırmalarda ortaya çıkan bir çok yanlışlığı da düzeltiyor. Sevi'nin nerede yakalandığı, nerede öldüğü, devlet kademesinde memuriyet alıp almadığı, maaşının miktar ve zamanı gibi ayrıntılı konulara Osmanlı arşivleri ışığında açıklama getiriyor.

Afyoncu, Sahte Mesih, Yakalama Emri, Sabatay Sevi
Eserden bir belge örneği:
Gümrük Emini Mahmud Ağa,

İzmir cânibinden Marmara Cezîresi'nebir Yahudi gelüp, ba'zı behûde söz söylermiş. Âdem gönderüp, mezbûr Yahudi her nerede ise getürdesin [deyü] buyuruldu.

Altı bin akçe tezkiresi verile.

Tezkire dâde fî 27 R [10]76.

Arka tarafı: Yahudi için getürile olan buyuruldu.

(Afyoncu, a.g.e, s.200/203'den naklen; BOA, A.RSK, Dosya Kısmı, nr. 31/113)

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

0 yorum:

Yorum Gönder